 Powstaje z mezodermy pośredniej w ok. 3 tyg. W procesie fałdowania dochodzi do oddzielenia się mezodermy pośredniej, która po każdej stronie pierwotnie parzystego pnia aorty posiada podłużny fałd - grzebień moczowo-płciowy. Jego część, zwana jest
- grzebieniem nerkotwórczym (sznurem nerkotwórczym) a układ moczowy,
- grzebienie płciowe (sznury płciowe) a układ płciowy.
W okolicy szyjnej mezoderma pośrednia jest podzielona na nefrotomy. W czasie rozwoju nerki powstają zawiązki: - przednercze - 4 tyd.; w nefrotomach a pęcherzyki w kanaliki, przewód przednercza ten kieruje się w okolice ogonową. Kanałów jest 7-10. Ostatecznie zanika w całości,
- śródnercze - (pranercze, ciało Wolffa), zaczyna różnicować się na początku 5 tyg. Z nefrotomów położonych ogonowo względem przednercza. Nefrotomalne pęcherzyki śródnercza rosną szybko, wydłużają się i tworzą esowatego kształtu kanaliki, do kanalika dochodzą naczynia i kłębuszek (ciało nerkowe, ciałko śródnercza). Przeciwległy biegun esowatego kanalika śródnercza otwiera się do podłużnego przewodu zbiorczego (przewód śródnercza, Wolffa). W ok. 8 tyg. zaczyna się zanik śródnercza. Z ok. 40 kanalików pozostaje ostatecznie tylko przewód śródnercza i kilka kanalików.
- Pleć męska: pozostałe kanaliki śródnercza, przewodziki odprowadzające jądra, przewód śródnercza, przewód najądrza i wytryskowy,
- Płeć żeńska: część śródnercza zanika a pozostają narządy szczątkowe.
- nerka ostateczna (metanephors, zanercze, ponercze); powstaje z zawiązków mezodermalnych:
- pączka moczowodowego (uchyłka nerki ostatecznej), jest uwypukleniem grzebietowym, w odpowiedzi na indukcyjne działanie pączka mezodermy nerkotwórcza wytwarza nad pączkiem czapeczkę, z pączka powstaje moczowód, miedniczka nerkowa, kielichy nerkowe większe i mniejsze, przewody brodawkowe oraz kanaliki zbiorcze. Część komórkowa czapeczki oddziela się i formuje po każdej stronie kanalika mały pęcherzyk nerki ostatecznej (sferoid); daje ona początek nefronowi. Odcinek dystalny łączy się z kanalikiem zbiorczym końcowym rozgałęzieniem pączka moczowodowego (8 tyd.).
- Mezodermy nerki ostatecznej (blastema nerki ostatecznej).
Stadia rozwoju nerk: - pęcherzyka (sferoidu),
- kanalika S,
- różnicowania się włosowatej pętli naczyniowej ciałka nerkowego,
- dojrzewania.
13-15 tyd. powstaje ok. 20% nefronów (nerka zaczyna wydzielać mocz), 20-38 tyd. podwojenie liczb nefronów. Liczba nefronów nie zwiększa się po urodzeniu, a wzrost nerki (do 12 r.ż.) związany jest ze zwiększeniem objętości ciała nerkowego i kanalików. W czasie zstępowania nerki dochodzi także do obrotu nerki o ok. 90 st. Pęcherz moczowy i cewka moczowa Końcowy odc. Jelita tylnego - stek - między 4 a 7 tygodniem podzielony zostaje: - przegrodą moczowo-odbytniczą na:
- grzbietowy kanał odbytniczo-odbytniczy,
- brzuszną zatokę moczowo-płciową; można ją podzielić na następujące części:
- głowową (pęcherzowo-cewkowa) - Pęcherz moczowy
- ogonową - powyżej ujścia przewodów śródnercza (płciowa, prąciowa),
- środkową (miedniczą).
Pęcherz moczowy Początkowo łączy się z omocznią, powstaje moczownik (więzadło pępkowe pośrodkowe) łączy szczyt pęcherza z pępkiem. Moczowody jaki i przewody przyśródnerczowe powstają z mezodermy i dlatego początkowo trójkąt pęcherza pokrywa nabłonek mezodermalny, jednak później jest on wyparty przez nabłonek endodermalny. Pozostałe warstwy ściany pęcherza moczowego powstają z mezenchymy trzewnej. Cewka moczowa u płci meskiej górna część odcinka sterczowego cewki moczowej powstaje z kanału pęcherzowo-cewkowego. Dalszy odcinka części sterczowej oraz część błoniasta cewki moczowej powstają z części miednicznej zatoki moczowo-płciowej. Część gąbczasta powstaje z części płciowej zatoki moczowo-płciowej. Nabłonek najbardziej obwodowej części cewki moczowej powstaje z płytki gruczołowej. (litej tkanki ektodermalnej). Z obwodowej części przewodu śródnercza - drogi wyprowadzające nasienie - przewód najądrza, nasieniowód i przewód wytryskowy. U płci żeńskiej; kanał pecherzowo-cewkowy a pęcherz moczowy oraz dolnej części cewki moczowej, przewód śródnercza zanika, z jego szczątków powstają nadjajnik, przyjajnik, przewód podłużny jajnika. Układ płciowy Płeć chromosomalna i genetyczna - od zapłodnienia. Płeć gonadalna - po 6 tyg. Płeć fenotypowa - wraz z odróżnieniem się narządów. Płeć przyswojona - płeć ustalona podczas porodu. Gonady powstają z: - mezotelialnego nabłonka pochodzenia mezodermalnego pokrywającego tylną ścianę jamy brzusznej ciała,
- z komm. Mezenchymalnych leżących tuż pod tym nabłonkiem,
- z pierwotnych komórek płciowych.
W 4 tyg. Nabłonek mezotelialny pogrubia się a grzebień płciowy (gonadalny). Leżą one po obu stronach zarodka, wytwarzają się z nich palczaste wypustki łączności z nabłonkiem pokrywającym. U zarodków XX: -
- cz. Korowa a jajnik, cz. Rdzenna zanika,
U zarodków XY: -
- cz. Korowa a zanika, cz. Rdzenna a w jądro.
Na krótkim ramieniu chromosomu Y jest gen SRY kodujący białko, które wytwarzane jest przez komórki Sertolego. W zarodku ludzkim pierwotne komórki płciowe powstają ok. 21 dnia z endodermy pęcherzyka żółtkowego, ale najprawdopodobniej pośrednio wywodzą się z epiblastu. Są one owalne, z dobrze widocznymi centroliami, rozwiniętym AG oraz bogate w ziarnistości glikogenu i tłuszczu. Wędrują w kierunku grzebieni płciowych.Rozwój gonady męskiej nastepuje w 7 tyg. Zaczyna różnicować się w jądro. Sznury płciowe rozstają się i a rete testis. Sznury płciowe zostają oddzielone od nabłonka przez wytwarzająca się osłonkę białawą i odtąd nazywają się sznurami krętymi. Z komórek meznechymalnych, oddzielających poszczególne kanaliki powstają w 8 tyg. komórki. Śródmiąższowe jądra (komm. Leydiga). Nabłonek kanalików nasiennych: -
- komm. Sertolego,
- spermatogonii (z komm. Prapłciowych).
Rozwój gonady żeńskiej Początek rozwoju jajnika - 10 tyd. Również tworzy się sieć jajnika, która potem zanika. Nabłonek mezotelialny pokrywający gonadę a wtórne sznury płciowe, korowe. Do nich wnikają gonocyty. Ok. 16 tyg. Rozpadają się i tworzą skupienia zwane pęcherzykami pierwotnymi. Zawierają w środku oogonię, pojedynczą warstwę komórek pPecherzykowych. Oogonie dzielą się intensywnie, mitotycznie. W jajnikach ok. 2 mln komm. Jajowych. Rozwój narządów płciowych wewnętrznych Przewód przyśródnerczowy (Mullera) Powstaje jako podłużne wpuklenie mezodermalnego nabłonka jamy ciała w boczna ścianę śródnercza. Odc. Głowowy ma otwarte połączenie z jamą ciała, a odc. Ogonowy przebiega równolegle i na zew. Przewodu śródnercza i wnikając do steku łączy się z analogicznym przewodem pochwowym po drugiej stronie. Dzieli się na części: - jajowód
- cz. Głowową (pion),
- cz. Środkową (poziom),
- Kanał maciczno-pochwowy (powstaje z niego macica i pochwa)
- cz. Ogonową (pion).
U płci męskiej: - przewody śródnercza podlegając różnicowaniu,
- przewody przyśródnerczowe - zanikają. Ok. 11 tyg. Oba zanikają, a jedyne pozostałości to:
- przyczepek jądra,
- łagiewka sterczowa (analog macicy).
Kanaliki śródnercza (zanikającej cz. Głowowej - przyczepek jadra)- - przewody wyprowadzające jądra,
- Te które nie połączyły się z siecią jądra i utraciły połączenie z przewodem śródjądrza
- przyjądrze,
- przewodziki zbaczające.
Przewód śródnecza - - przewód najądrza.
- nasieniowód,
- pęcherzyki nasienne,
- przewód wytryskowy - otwierają się na tylnej ścianie zatoki moczowo-płciowej - wzgórek nasienny
U płci żeńskiej - odwrotnie. Gruczoł krokowy powstaje w 3 miesiącu w wyniku rozrostu nabłonka endodermalnego tylne ściany zatoki moczowo-płciowej. Endoderma a nabłonek gruczołowy, mezenchyma a mm. Gładkie zrąb łącznotkankowy. Gruczoły opuszkowo-cewkowe (gr. Cowpera) powstają z endodermy i części błoniastej cewki moczowej. Wraz z połączeniem się kanałów przyśródnerczowych powstają - więzadła szerokie oraz
- zatoka maciczno-odbytnicza (Douglasa) i
- zatoka maciczno pęcherzowa.
Pochwa Nabłonek pochodzi z endodermy zatoki moczowo-płciowej, el. Mięśniowe z otaczającej mezenchymy. Zakończony ślepo koniec ogonowy kanału maciczno-pochwowego dochodzi do tylnej ściany zatoki moczowo-płciowej a guzek Mullera, z którego boków uchodzą przewody śródnercza. Ok. 11 tyg. Następuje udrożnienie płytki pochwowej i powstaje światło pochwy.Gruczoły cewkowe i przycewkowe (Skanego) powstają z uwypukleń nabłonka cewki moczowej do podścielającej mezenchymy. Przedsionkowe z nabłonka zatoki moczowo-płciowej. Rozwój narządów płciowych zewnętrznych Proces różnicowania zaczyna się ok. 12 tyg. Wspólne zawiązki: - nieparzysty guzek płciowy,
- parzyste fałdy moczowo-płciowe,
- wyniosłości płciowe.
Ok. 3 tyg. Komm. Mezenchymalne pochodzące ze smugi pierwotnej skupiają się w pobliżu błony stekowej a fałdy stekowe. Tworzą one wyniosłość stekową. W 6 tyg. Przegroda moczowo-płciowadzieli się na cz. Odbytową i cz. Moczowo-płciową (po jej peknięciua odbyt i ujście moczowo-płciowe). Na zewnątrz fałdów moczowo-płciowych powstają nastepnie parzyste wzniesienia - wyniosłości płciowe (wały).Narządy płciowe zew. MęskiePoczątkowo kanał cewki nie dochodziło szczytu prącia i brak jest ujścia zew. Powstanie ono dopiero wtedy, kiedy ektoderma utworzy lity sznur komórkowy. W 12 tyg. Ektoderma rozrasta się dookoła żołędzia i powstanie z niej napletek. Ciała jamiste i gąbczaste z mezenchymy prącia.Narządy płciowe zew. ŻeńskieRozwój kanału pachwinowego i zstępowanie jąder Powstaje w ścianie przedniej jamy brzusznej na drodze, jaka przebywa jądro schodzą do moszny. U obu płci. Więzadło jądrowe a jądrowód, przyczepia się on do dln. Bieguna jądra i przebiegając w brzuchu ;-) wnika wyniosłości wargowo-mosznowych. Nieco później powstaje wyrostek pochwowy. W m-cu przejścia powrózka pochwowego przez - powięź poprzeczną a pierścień pachwinowy głęboki,
- rozcięgno skośne zew. a ppp.
Zaczyna się ok. 12 tyg. I trwa do końca okresu płodowego. Ok. 28 tyg. Jądro wchodzi do pierścienia głębokiego kanału pachwinowego przez 2-3 dni wędruje przez kanał, a około 32 tygodnia wnika do moszny. Ponad 97% noworodków urodzonych o czasie ma oba jądra w mosznie. U części proces zstępowania kończy się w ciągu następnych 3 miesięcy. Zstępują też jajniki. Więzadło obłe przechodzi przez kanał pachwinowy i przyczepia się do warg sromowych większych. Wyrostek pochwowy zamyka się i zanika a jeżeli utworzy narząd resztkowy, to mamy kanał Nucka. |