Reflux, ZUM, wady układu moczowego

Pęcherz moczowy będący workiem mięśniowym pokrytym od zewnątrz błoną łącznotkankową, a od wewnątrz błoną śluzową leży do tyłu od spojenia łonowego. Wyróżniamy w nim szczyt skierowany ku przodowi i górze, który przechodzi w trzon, a następnie w dolną część nazywaną dnem. W tylnej części dna uchodzą moczowody, a od przodu cewka moczowa. Obszar wokół ujścia cewki moczowej stanowi szyję pęcherza. Pęcherz od góry pokryty jest otrzewną, od przodu przylega do spojenia łonowego. Od tyłu u kobiet zazwyczaj sąsiaduje z macicą (w tyłozgięciu także z pętlami jelitowymi, podobnie jak u mężczyzny). Dno pęcherza przylega u kobiet do pochwy i szyjki macicy, u mężczyzn do gruczołu krokowego, pęcherzyków nasiennych i odbytnicy. Unaczynienie pęcherza pochodzi od tętnic biodrowych wewnętrznych
Cewka moczowa męska przybiera kształt litery "S" i dzieli się na część sterczową, przebiegającą przez gruczoł krokowy, część błoniastą i część gąbczastą, biegnącą przez ciało gąbczaste prącia. W połowie części sterczowej rozpoczyna się wzgórek nasienny mogący ciągnąć się do części błoniastej, a nawet gąbczastej. Stanowi on ujście przewodów wytryskowych i przewodów wyprowadzających gruczołu krokowego.

Cewka moczowa żeńska jest dużo krótsza niż męska, co jest przyczyną większego ryzyka zakażeń wstępujących. Rozpoczyna się ujściem wewnętrznym, jej najdłuższy odcinek leży w miednicy małej, następnie przechodzi przez przeponę moczowo-płciową i kończy się ujściem zewnętrznym w przedsionku pochwy.
Zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej najczęściej nie wnosi nic do diagnostyki i wykonywanie go nie jest celowe. Pęcherz moczowy na takim zdjęciu może być jedynie słabo widoczny w stanie dobrego wypełnienia moczem jako słabo wysycone zacienienie ponad spojeniem łonowym. Dobrze widoczne są jedynie struktury patologiczne zawierające sole wapnia - kamienie, zwapnienia pochodzenia pasożytniczego lub gruźliczego, rzadko nowotworowego. Także cieniujące ciała obce można uwidocznić na zdjęciu przeglądowym.
Podstawowymi badaniami obrazowymi w diagnostyce pęcherza moczowego i cewki moczowej są ultrasonografia i badania kontrastowe. Badaniem o największej dokładności praktycznie we wszystkich chorobach przebiegających ze zmianami morfologicznymi w pęcherzu jest tomografia magnetyczno-rezonansowa.

Ultrasonografia Warunkiem dobrego uwidocznienia pęcherza moczowego w badaniu ultrasonograficznym jest jego wypełnienie moczem. Pacjent powinien zgłosić się na badanie w godzinach porannych nie oddając moczu po nocy lub przed badaniem wypić ok. 3/4 litra płynu, najlepiej nie gazowanej wody. U chorych "zacewnikowanych" przed badaniem należy zamknąć cewnik i poczekać na wypełnienie się pęcherza. Badanie przez brzuszne (przezpowłokowe) pozwala na orientacyjną ocenę ścian pęcherza oraz jego zawartości (odbicia ech od guzów, skrzepów krwi, kamieni, ciał obcych). Zwykle charakterystyczne odbicia ech od złogów, typowy cień akustyczny i ruchomość złogu wywołana zmianą pozycji pacjenta podczas badania pozwalają postawić rozpoznania. Znacznie trudniej zróżnicować odbicia od patologicznych tkanek wypełniających światło pęcherza. Dokładniejsze obrazy uzyskać można za pomocą ultrasonografii przez odbytniczej, a najdokładniejsze obrazy uzyskujemy podczas cystoskopii, wprowadzając głowicę ultradźwiękową do pęcherza (ultrasonografia przez cewkowa). Często jednak ostateczne rozpoznanie jest możliwe tylko dzięki cystoskopii i histopatologicznemu badaniu pobranego materiału.
Badania kontrastowe polegają na wypełnieniu badanego narządu środkiem pochłaniającym promienie rentgenowskie lub podaniem środka kontrastującego do naczyń krwionośnych.
Cystografia urograficzna jest końcowym etapem urografii z wykorzystaniem kontrastu wydzielonego przez nerki. Gromadzi się on w pęcherzu pozwalając na jego ocenę. Cystografia wstępująca polega na wprowadzeniu środka przez cewnik założony do pęcherza, ewentualnie poprzez nakłucie nadłonowe. Przeciwwskazaniem do tego badania są ostre stany zapalne dróg moczowych. Prawidłowy, dobrze wypełniony pęcherz powinien być kształtu zbliżonego do kulistego i posiadać gładkie zarysy. Za obecnością zmian chorobowych w obrębie samego pęcherza lub w jego sąsiedztwie przemawiają zmiany kształtu i impresje (wyciski) w obrębie pęcherza, oraz ubytki lub naddatki cieniowe. Typowym przykładem impresji nie będącej jednak nieprawidłowością jest ucisk na pęcherz przez sąsiadującą z nim macicę. Do stanów nieprawidłowych należy już jednak impresja na dno pęcherza przez powiększony gruczoł krokowy. Z nieprawidłowym kształtem nie będącym wynikiem ucisku mamy do czynienia w przypadku pęcherza neurogennego. Naddatki cieniowe są z reguły objawem prawdziwych lub rzekomych uchyłków. Ubytki cienia w obrębie pęcherza odpowiadają najczęściej obecności wewnętrznej struktury (złogi, guzy, skrzepy krwi, ciała obce). Często nie można ich zróżnicować na podstawie badania kontrastowego. Całkowicie gładkie ściany pęcherza stają się niekiedy nierówne, ząbkowane co jest wyrazem przerostu błony mięśniowej (tzw. wzmożonego beleczkowania - trabekulacji) w przypadku długotrwałego utrudnienia odpływu moczu np. z powodu zwężeń cewki moczowej.
Badaniami wykonywanymi w celu uwidocznienia cewki moczowej są również rutynowo stosowane badania kontrastowe. Cystoureterografia mikcyjna /CUM/ jest badaniemwykonywanym w celu uwidocznienia odpływu pęcherzowo-moczowodowego /refluksu/. Polega na wykonaniu zdjęć po wypełnieniu pęcherza środkiem kontrastującym przez cewnik przed mikcją i w czasie mikcji. Widoczny refluks może być bierny, kiedy występuje samoistnie albo czynny, kiedy mocz cofa się pod wpływem zwiększonego ciśnienia podczas mikcji. Końcowym etapem tego badania są zdjęcia cewki moczowej podczas mikcji gdy jest ona wypełniona zacieniowanym moczem. Badanie jest szczególnie istotn e u chłopców i mężczyzn w celu uwidocznienia zwężeń cewki. Badanie kontrastowe można także wykonać podając kontrast od strony ujścia zewnętrznego cewki moczowej za pomocą strzykawki lub specjalnego aparatu i wykonując zdjęcia podczas przepływu środka cieniującego. Wykonuje się je w przypadku podejrzenia wad rozwojowych, zwężeń, urazów. Objawami radiologicznymi schorzeń cewki moczowej są, podobnie jak w pęcherzu, naddatki lub ubytki cienia w zakontrastowanej, prawidłowej cewce. Naddatki występują w przypadku uchyłków lub przerwania ciągłości ścian. Ubytki są wyrazem zwężeń, przy czym często nie ma charakterystycznych cech różnicujących pozwalających na zróżnicowanie procesu patologicznego; w innych przypadkach decyduje całościowy obraz kliniczno-radiologiczny i pomocnicze objawy takie jak zwapnienia, czy owrzodzenia obecne w naciekach nowotworowych.
Tomografia komputerowa i magnetyczno-rezonansowa nie są badaniami stosowanymi w rutynowej ocenie pęcherza moczowego. Znajdują jednak uznanie w ocenie zaawansowania procesów nowotworowych, planowaniu radioterapii i w ocenie wyników terapii. Metody te można wykorzystać również w przypadku wad wrodzonych i urazów. W badaniu MRI można uwidocznić także cewkę moczową. Ponieważ ocena morfologii pęcherza moczowego i cewki moczowej oraz wymagana często ocena struktur (narządów) leżących w sąsiedztwie wymaga różnorodnych płaszczyzn przekroju, metodą szybko zyskującą znaczenie jest MR.
Wady rozwojowe
Wady rozwojowe pęcherza są rzadkie, należą do nich uchyłki, pęcherz podwójny i dwudzielny, szczelina pęcherza oraz brak pęcherza. W przypadku wad rozwojowych górnych dróg moczowych można obserwować np. ujście dodatkowego moczowodu. Właściwą metodą obrazowania i oceny wad pęcherza jest cystografia.
Zastawka cewki tylnej jest wadą cewki moczowej występującą u chłopców. Zwężenie to jest utworzone przez nieprawidłowe fałdy błony śluzowej obecne w okolicy wzgórka nasiennego. Często wada ta współistnieje z wadami nerek i moczowodów. Skutkować też może wszystkimi następstwami podpęcherzowego zwężenia dróg moczowych np. wzmożonym beleczkowaniem i uchyłkami rzekomymi pęcherza. Podstawowym badaniem wykonywanym dla uwidocznienia tej wady jest cystoureterografia mikcyjna. Zwężenia cewki moczowej mogą występować też przy jej ujściu zewnętrznym w spodziectwie i wierzchniactwie.
Uchyłki cewki moczowej są rzadką wadą rozwojową. Występują u chłopców. Badaniem wykonywanym dla wykazania tej wady jest CUM choć czasem lepsze obrazy uzyskuje się przy wstecznym wypełnianiu cewki moczowej kontrastem.
Ektopiczne ujście moczowodu do cewki moczowej występuje w przypadku obecności dodatkowego moczowodu, który zwykle rozpoczyna się w szczątkowej nerce, niewidocznej podczas urografii. Stąd dla uwidocznienia tej wady konieczne jest wsteczne wypełnienie cewki moczowej kontrastem pod zwiększonym ciśnieniem.
Zapalenia
Ostre stany zapalne są przeciwwskazaniem do badań kontrastowych zwłaszcza wstępujących; nie stwierdza się także w początkowym okresie żadnych zmian w badaniu ultrasonograficznym. Obraz radiologiczny przewlekłego zapalenia pęcherza przedstawia się w postaci jego niejednolitego wysycenia i nierównych zarysów (w wyniku obecności obrzęku, owrzodzeń i nacieków zapalnych). Stanem zejściowym może być tzw. marski pęcherz o zmniejszonej objętości, nierozciągliwy, o pogrubiałych ścianach. Gruźlica pęcherza jest procesem współistniejącym z gruźlicą nerek, narządów rodnych lub gruczołu krokowego. Objawy radiologiczne są podobne jak w przewlekłym zapaleniu pęcherza i polegają na zmniejszeniu jego objętości, pojawieniu się uchyłków i ubytków wypełnienia. Podobny obraz można także zobaczyć w rzadko występującej kile pęcherza moczowego. Przetoki pęcherza moczowego są najczęściej wyrazem procesów zapalnych w sąsiedztwie (gruźlica jelit, choroba Crohna), ale także nowotworów i powikłań zabiegów ginekologicznych lub radioterapii. Przetoki można uwidocznić wypełniając je kontrastem od strony pęcherza lub narządu połączonego przetoką (jelit, pochwy, macicy). Niekiedy przetokę udaje się wypełnić tylko od jednej strony. Na wykonanych zdjęciach widoczny jest zakontrastowany kanał przetoki. Przewlekłe zapalenia cewki moczowej mogą powodować widoczne na zdjęciach zwężenia jej światła, jednak odróżnienie od innych przyczyn zwężeń np. nowotworowych może być niemożliwe na podstawie badań obrazowych.
Guzy
Najczęściej spotykanymi nowotworami pęcherza moczowego są brodawczaki i raki. Brodawczaki mogą być pojedyncze lub mnogie i stanowią guzy potencjalnie złośliwe. O ostatecznym rozpoznaniu decyduje badanie histo-patologiczne. Badaniem pierwszego rzutu powinna być ultrasonografia, podczas której można bezpośrednio uwidocznić zmianę guzowatą, oczywiście pod warunkiem jej odpowiedniej wielkości i dobrego wypełnienia pęcherza oraz położenia na ścianie dostępnej w badaniu. W badaniach kontrastowych w zależności od wielkości i stopnia naciekania obserwować można nierówność zarysu pęcherza, ubytki wypełnienia, sztywność nacieczonej ściany (obserwowana podczas mikcji). W przypadku lokalizacji guza w pobliżu ujścia moczowodu współistnieć może refluks pęcherzowo-moczowodowy lub poszerzeniu moczowodu i układu kielichowo-miedniczkowego, aż do wodonercza włącznie. Rzadko w obrębie guza widoczne są drobne zwapnienia. Dla dokładnej oceny stopnia zaawansowania i naciekania struktur sąsiednich wykonuje się badania TK i MRI. W obu badaniach analizuje się objawy związane z wielkością guza, naciekaniem ujść moczowodów i cewki moczowej oraz narządów sąsiednich. Ponieważ narządy te są zazwyczaj oddzielone od ściany pęcherza jakąś ilością tkanki tłuszczowej, podstawowym objawem inwazji pozapęcherzowej jest jej wyparcie (dobrze widoczne zarówno w badaniu TK jak i MR). Ważnym objawem jest również ucisk około pęcherzowych splotów żylnych, choć ten objaw jest znaczący tylko w badaniu MR. Kulisty kształt pęcherza oraz fakt, że zmiana rozrostowa może leżeć na dowolnej ścianie sprawiają, że metodą z wyboru jest tomografia magnetyczno-rezonansowa. Również naciekanie takich narządów jak pęcherzyki nasienne i gruczoł krokowy nie jest zazwyczaj widoczne na poprzecznych obrazach warstwowych.
Arteriografia tętnic biodrowych wewnętrznych pozwala na uwidocznienie naczyń patologicznych zaopatrujących nowotwór i może być połączona z zabiegiem embolizacji czyli zamknięciem tych naczyń, materiałem zatorowym wprowadzonym wybiórczo poprzez cewnik. Takie postępowanie może mieć zastosowanie zwłaszcza w paliatywnym leczeniu nowotworu.
U dzieci guzy pęcherza moczowego występują rzadziej, ale większy odsetek stanowią guzy złośliwe, przede wszystkim mięsaki (najczęściej rhabdomyosarcoma). Objawy radiologiczne nie różnią się od opisanych powyżej, a zalecaną metodą ocenu stopnia zaawansowania i monitorowania leczenia jest badanie MR.
Nowotwory cewki moczowej objawiają się jako jej zwężenia, które mogą być nieregularne i mogą zawierać naddatki cienia odpowiadające owrzodzeniom. Jak już wspomniano wyżej często nie jest możliwe odróżnienie zwężeń nowotworowych od zwężeń na innym tle.
Pęcherz neurogenny jest wynikiem porażenia występującego w przebiegu różnych schorzeń neurologicznych dotyczących zwykle rdzenia kręgowego. Radiologicznie przedstawia się jako pęcherz o zwiększonej objętości i zmienionym kształcie - bywa owalny lub trójkątny z zaznaczonym beleczkowaniem i uchyłkami rzekomymi. Towarzyszącymi pęcherzowi neurogennemu obrazami może być refluks pęcherzowo-moczowodowy, poszerzenie dróg moczowych, kamica, zmiany zapalne (odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie pęcherza).
Kamica
Na zdjęciu przeglądowym widoczne są jedynie złogi zawierające sole wapnia. Podobny obraz, który należy odróżnić, dają kamienie żylne, tzw. flebolity. Z innych zwapnień w rzucie miednicy małej należy pamiętać o zwapnieniach w węzłach chłonnych, gruczole krokowym, pęcherzykach nasiennych, mięśniakach macicy. Decyduje charakter i lokalizacja zwapnień. Złogi niecieniodajne mogą być wykazane podczas badań kontrastowych jako ubytki wypełnienia, jednak w przypadku małych kamieni dojść może do ich całkowitego przesłonięcia silnie cieniującym kontrastem. Dlatego lepszym badaniem jest USG gdzie można wykazać złogi jako silne odbicie ech z typowym dystalnym cieniem akustycznym. Obraz ten występuje także w przypadku złogów nie zawierających soli wapniowych.
Urazy
Uraz pęcherza jest wskazaniem do wykonania wstępującej cystografii. W przypadku przerwania ciągłości ścian pęcherza obserwujemy wydostawanie się kontrastu poza jego światło, a w miejscu uszkodzenia widoczny jest nieostry zarys ściany pęcherza. Odczynowo oklejona perforacja pęcherza może być przyczyną fałszywie ujemnego wyniku badania radiologicznego i w przypadku oczywistych objawów klinicznych nie jest dowodem braku perforacji. Niekiedy obserwuje się impresję na pęcherz moczowy przez powstały w wyniku urazu krwiak. Ocena pęcherza po urazie jest obecnie elementem badania USG lub TK całej jamy brzusznej i miednicy.
Urazy cewki moczowej mogą wystąpić od zewnątrz lub od strony jej światła. Pierwsza grupa jest następstwem złamań miednicy, ran ciętych, kłutych, postrzałowych, porodu. Druga grupa urazów powstaje w następstwie celowego wprowadzania ciał obcych (więźniowie), samogwałtu za pomocą narzędzi metalowych lub może być jatrogenna (nieumiejętne cewnikowanie i poszerzanie cewki moczowej). Cieniujące ciała obce widoczne są na zwykłych zdjęciach rentgenowskich. Przerwanie ciągłości ścian cewki można uwidocznić jako przedostawanie się kontrastu poza jej światło podczas wstecznego kontrastowania lub podczas mikcji po uprzednim wypełnieniu kontrastem pęcherza.

Gruczoł krokowy, pęcherzyki nasienne, jądra i najądrza
Anatomia i techniki obrazowania
Gruczoł krokowy jest nieparzystym narządem położonym pomiędzy pęcherzem moczowym i przeponą moczowo-płciową oraz pomiędzy spojeniem łonowym, a bańką odbytnicy. Dzieli się na dwie części (płaty) boczne i płacik środkowy. Graniczne wymiary gruczołu krokowego to ok. 40x25x30 mm i objętość ok. 15 ml. Narząd otoczony jest łącznotkankową torebką, a przez część centralną przebiega cewka moczowa (część sterczowa), w której znajduje się wzgórek nasienny.
Pęcherzyki nasienne są parzystym narządem podłużnego kształtu, długości do 5 cm. Leżą ponad gruczołem krokowym, przylegają do dna pęcherza moczowego swą powierzchnią przednią i do odbytnicy powierzchnią tylną. Zbudowane są z cewy, której jeden koniec jest ślepy, a drugi uchodzi do przewodu wytryskowego.
Jądra znajdują się w worku mosznowym, lewe zwykle nieco niżej niż prawe. Do bieguna górnego jądra przylega głowa najądrza, a do brzegu tylnego trzon i ogon najądrza. Poza tym do brzegu tylnego dochodzą naczynia tworzące krezkę jądra. Unaczynienie pochodzi głównie poprzez tętnice jądrowe od aorty. Odpływ krwi odbywa się przez sploty żylne w powrózku nasiennym i żyły jądrowe, z których prawa uchodzi do żyły głównej dolnej, a lewa do żyły nerkowej (stąd częstsze żylaki powrózka nasiennego po stronie lewej).
Najlepszą metodą badania gruczołu krokowego jest ultrasonografia. Warunkiem dobrego uwidocznienia prostaty w badaniu przez brzusznym jest dobre wypełnienie pęcherza moczowego, który stanowi tzw. okno akustyczne, choć zdarza się, że nadmierna ilość moczu powoduje zepchnięcie gruczołu ku dołowi tak, że w jego dobrym zobrazowaniu przeszkadza cień spojenia łonowego. Tą drogą można ocenić orientacyjną wielkość gruczołu krokowego. Powinien być symetryczny, o jednorodnej echostrukturze. Jednak widoczne zmiany echostruktury gruczołu krokowego w badaniu przezbrzusznym często nie korelują z procesami patologicznymi i nie mogą być podstawą rozpoznania, a jedynie wskazaniem do dalszej diagnostyki! Głównym zadaniem ultrasonografii przezbrzusznej jest więc ocena wielkości oraz ilości zalegającego po mikcji moczu, co powinno być integralną częścią badania. Dokładniejszą metodą jest ultrasonografia wykonywana sondą doodbytniczą. Badanie to, poza dokładną oceną wielkości, pozwala na wstępne rozpoznanie najczęstszych chorób na podstawie analizy echogeniczności miąższu narządu, ciągłości jego torebki, oceny kształtu i obrazu narządów sąsiednich.
W przypadku zmian nowotworowych gruczołu krokowego tomografia komputerowa dostarcza diagnostycznych obrazów samego gruczołu i tkanek otaczających i pozwala na ocenę stopnia zaawansowania procesu. Tomografia magnetyczno-rezonansowa jest metodą z wyboru w ocenie naciekania otoczenia i sąsiednich narządów (zwłaszcza wykonana przy użyciu wysokorozdzielczej cewki endorektalnej).
Badania MR, USG lub TK pozwalają także zobrazować pęcherzyki nasienne.
Bezpośrednie uwidocznienie gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych na zdjęciu przeglądowym nie jest możliwe. Niekiedy widoczne są w ich rzucie zwapnienia lub kamienie. Powiększony gruczoł krokowy wywołuje impresję na pęcherz moczowy i jest widoczny na zdjęciach z zakontrastowanym pęcherzem jako bardziej lub mniej wyraźny ucisk na dno pęcherza. Naciekanie raka gruczołu krokowego na pęcherz będzie widoczne jako ubytki jego wypełnienia i nierówność zarysu ścian w badaniu kontrastowym. Nie jest to jednak metod z wyboru dla oceny gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych; ewentualna ocena dokonywana jest tu przy okazji badań kontrastowych innych narządów (nerek, pęcherza moczowego).
Podstawową metodą w obrazowaniu jąder i najądrzy jest ultrasonografia. Do badań stosuje się liniowe głowice wysokiej częstotliwości (co najmniej 7,5 MHz), pozwalające uzyskać obrazy o wysokiej rozdzielczości w powierzchownie położonych narządach.
Prawidłowe jądra mają jednorodną echostrukturę i dość wysoką echogeniczność. Mają wymiary około 45x25x20 mm. W przekroju podłużnym mogą być otoczone wąską warstwą płynu znajdującą się między blaszkami osłonki pochwowej jądra. Powyżej górnego bieguna jądra widoczna jest głowa najądrza o nieco większej echogeniczności.
W przypadku niediagnostycznych obrazów ultrasonograficznych można wykonać badanie MRI, jednak wydaje się, że rzadko zachodzi taka konieczność.

Wady rozwojowe
Wady rozwojowe gruczołu krokowego występują w postaci jego braku lub niedorozwoju. Wadami rozwojowymi jąder są: wnętrostwo, skręcenie jądra z najądrzem położonym z przodu, brak jądra lub bardzo rzadko jądro nadliczbowe. Podstawową metodą diagnostyczną jest ultrasonografia. Wyjątkiem jest wnętrostwo, w którym pomocna może być tomografia MR wykonana w płaszczyźnie czołowej.
Przerost gruczołu krokowego
Przerost gruczołu krokowego jest bardzo częstą dolegliwością u starszych mężczyzn. W przypadku przerostu powiększają się płat środkowy lub wszystkie trzy płaty. Badaniem z wyboru jest ultrasonografia. Gruczolak nie zmienia symetrii narządu, co może być elementem różnicującym z rakiem rozwijającym się w płatach bocznych. Najdokładniejszym badaniem jest ultrasonografia przezodbytnicza. W ocenie istotny jest pomiar objętości gruczołu krokowego i po mikcyjnego zalegania moczu w pęcherzu. Po operacyjnym usunięciu gruczolaka stercza we wszystkich technikach obrazowania widoczna jest loża po usuniętym gruczolaku.
Guzy
Rak gruczołu krokowego powoduje zwykle niesymetryczne powiększenie narządu i niejednorodną strukturę zajętej części. Może dawać objawy ze strony narządów sąsiadujących, przede wszystkim zwężenie części sterczowej cewki moczowej. W celu oceny stopnia powiększenia narządu należy stosować ultrasonograficzne metody obrazowania rezerwując tomografię komputerową do oceny rozległości procesu nowotworowego, naciekania otoczenia i stopnia zajęcia węzłów chłonnych przestrzeni zaotrzewnowej. Wnioskowanie o zajęciu węzłów chłonnych w badaniu TK odbywa się na podstawie pomiaru ich wielkości, natomiast wgląd w ich strukturę daje limfografia, którą wykonujemy jak badanie drugiego rzutu w wątpliwych przypadkach. Charakterystycznym objawem rozsianego procesu nowotworowego stercza mogą być masywne przerzuty osteosklerotyczne do kośćca widoczne na przeglądowych zdjęciach radiologicznych jak wyraźnie wzmożone wysycenie struktur kostnych. Zdarza się, że już na tej podstawie wysuwane jest podejrzenie raka prostaty.
Pęcherzyki nasienne są rzadkim miejscem powstawania nowotworów. Objawy pojawiają zwykle podczas naciekania narządów sąsiednich /moczowody, pęcherz moczowy/.
Najczęstszymi nowotworami jąder są nasieniaki, raki zarodkowe i potworniaki. Ultrasonograficznie prezentują się jako mniej lub bardziej ograniczona zmiana ogniskowa, najczęściej hipoechogenna, z nierównomiernym układem ech. Zmiany w tym badaniu można wykryć przed pojawieniem się objawów klinicznych (powiększenie i stwardnienie jądra). Towarzyszącym objawem, choć niecharakterystycznym, bo występującym także np. w zapaleniach lub samoistnie, może być wodniak, czyli zwiększona ilość płynu wokół jądra. Każda zmiana ogniskowa w obrębie jądra musi być traktowana jako potencjalnie złośliwa. Integralną częścią badania ultrasonograficznego musi być ocena pachwinowych węzłów chłonnych, a najlepiej także jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej. Diagnostyka przestrzeni zaotrzewnowej nie różni się od postępowania w przypadku opisanej powyżej w nowotworach prostaty.
Zapalenia
W ostrym okresie zapalenia gruczołu krokowego obserwuje się powiększenie narządu. Podstawowym badaniem obrazowym jest ultrasonografia. W okresie przewlekłego zapalenia można obserwować wsteczne wypełnianie się kontrastem przewodów wyprowadzających gruczołu krokowego po zakontrastowaniu cewki moczowej. Proces gruźliczy zajmujący gruczoł krokowy może przenosić się na pęcherzyki nasienne i na jądra. Podczas ureterocystografii można uwidocznić wypełnione kontrastem jamy w obrębie stercza, a także przetoki drążące do odbytu, cewki moczowej i krocza.
W przypadku zapalenia jąder i najądrzy narządy objęte przez proces zapalny powiększają się, a ich echogeniczność jest obniżona i może być niejednorodna. Zwykle dochodzi do zwiększenia ilości płynu wokół jądra, widoczne jest też pogrubienie skóry moszny. Obraz ostrego zapalenia jądra nie różni się od skrętu szypuły jądra. Badaniem różnicującym jest ultrasonografia dopplerowska. W przypadku zapalenia widoczny jest zwiększony przepływ krwi przez narząd, w przypadku skrętu szypuły jądra przepływ jest śladowy lub wcale nie można go uwidocznić.